Verruim je kritisch blikveld tijdens een filosofisch café

U bent hier

Home > Nieuws > Verruim je kritisch blikveld tijdens een filosofisch café

Interview met stafmedewerker Filosofie Jan Timmerman over de filosofische café's in Tielt en Kortrijk (interview afgenomen door Marlies Olivier voor Blits Magazine (september 2015).

Van waar kwam het idee om een filosofisch café te organiseren?

​Jan Timmerman: "Het eerste filosofisch café vond plaats in 1992 op de Place de la Bastille in Parijs en werd geleid door Marc Sautet. Hij leidde elke zondag om 11 uur filosofische bijeenkomsten in Café des Phares. Belangrijk was daarbij dat die bijeenkomsten voor iedereen toegankelijk waren. Dat is ook ons motto. Het gaat er niet om om wijsgerige kennis tentoon te spreiden, maar de bedoeling is dat ieder zelf nadenkt zonder daarvoor te steunen op heel de geschiedenis van de filosofie. Zo staat  het ook in onze uitnodiging​​. Een filosofisch café is een vorm van praktische filosofie. Daarbij nodig je mensen zelf uit om op basis van hun ervaring en kennis een filosofisch vraagstuk te onderzoeken. Aangezien Vormingplus al langer in CC Gildhof in Tielt filosofie-cursussen organiseerde en daar een publiek voor is, leek het ons een goed idee om ook met een filocafé te starten. Theater Malpertuis is daar een ideale partner voor. We laten de cafés doorgaan in de ​foyer van het Theater."

Wat is de motivatie hierachter?

JT: "​Veel mensen hebben nood om dieper over kwesties na te denken. Het unieke aan een filosofisch café is dat je dat niet in je eentje doet, maar samen met anderen. Je confronteert je eigen overtuigingen met die van anderen. Dat vraagt dus zowel luisterbereidheid als de bereidheid om je mening zo duidelijk mogelijk weer te geven. Daarbij is het niet voldoende om je mening te ventileren maar zoeken we naar de onderliggende motivaties en redenen voor die overtuigingen. Zo proberen we wat we zeggen filosofisch te onderbouwen." 

Wat mag men verwachten van een filosofisch café?

JT: "​De bijeenkomsten verlopen volgens een bepaald patroon. Eerst stellen we de vraag over welke kwestie de aanwezigen zich willen buigen. Uit die voorgestelde vragen of thema's kiezen de deelnemers dan één vraag die nader onderzocht wordt. Dit gebeurt per simpele stemming. De vraag die de meeste stemmen haalt, wordt de rest van de avond onderzocht en aan een grondige analyse onderworpen. In woord en wederwoord zoeken de deelnemers samen (en soms ook tegen elkaar in) naar een antwoord."

"Een moderator leidt het gesprek, stelt vragen, confronteert deelnemers met bepaalde uitspraken en zoekt samen met de deelnemers naar vooruitgang in het gesprek. De methode noemen we 'Socratisch', naar Socrates, de vader van de westerse filosofie. Socrates zei ook dat hij de mensen waarmee hij in gesprek ging niets te leren had, hij kon ze enkel helpen om het bij zichzelf te zoeken en zelf na te denken. Dat gebeurt ook in een filocafé, de moderator stimuleert de deelnemers en soms is hij of zij de 'ambetanterik' die lastige vragen stelt."

Wie kan hier aan deelnemen?

JT: "Iedereen kan deelnemen, zoals wij zeggen: "Voorkennis is niet vereist, een open geest is voldoende." Mijn ervaring is dat mensen vooral plezier hebben aan het onderzoeksproces zelf, niet zozeer het resultaat is belangrijk, wel samen nadenken, andere visies horen, mogen veranderen van gedacht zonder daarom gezichtsverlies te lijden. Het gaat niet om gelijkhebberij of het ene ego tegen het andere. Om het met een groot woord te zeggen, het is de zoektocht naar de waarheid die deelnemers drijft en dat werkt bevrijdend. Daarbij wordt er niet gekeken naar de diploma's die iemand heeft. Iedereen krijgt dezelfde kans."

Wat zijn de vereisten?

JT: "Er zijn geen directe vereisten, we bieden die filosofische cafés ook gratis aan, helemaal in de lijn van de eerste cafés in Parijs. 'Denken is gratis' zei Marc Sautet ook al."

Worden er specifieke onderwerpen bespreken? Waarom wel/niet?

JT: "In een filosofisch café liggen de gespreksonderwerpen niet op voorhand vast. Het zijn de aanwezigen die dus het thema bepalen. Dat zorgt er vaak voor dat de thema's aansluiten bij de actualiteit. Het verschil met een gewoon gesprek, op café of elders, is dat je dieper ingaat op bepaalde aspecten en probeert om minder slordig te denken. Het filosofisch café van september had als onderwerp: 'Heb ik het recht om gelukkig te zijn in confrontatie met de ellende van anderen?' Aanleiding was de vluchtelingencrisis en de ellende van de duizenden mensen op de vlucht voor de oorlog of op zoek naar een beter leven. Dan is die concrete situatie aanleiding voor een meer algemene vraag. Taboes voor thema's zijn er niet, in principe kan elke vraag. We merken wel dat vragen meestal gebaseerd zijn op een actuele thematiek (bvb 'hoe ver reikt privacy?' nav het afluisterschandaal van de NSA of 'zou de wereld er beter uit zien zonder religie?') of dat ze te maken hebben met een algemeen menselijke, of zo je wil existentiële, vraag, bvb​.:​Zijn we vrij, wat is geluk, moeten we elkaar helpen?​"​

Kadert dit in een groter geheel?

JT: "Deze filosofische cafés kaderen in de filosofie-programma's van Vormingplus, maar je zou het even zeer kunnen zien als een manier om aan gemeenschapsvorming te doen. We zijn telkens met ongeveer 20 mensen, het is toch niet zo gewoon of evident dat mensen zich een hele avond, van 20u tot 22u30, buigen over 1 kwestie en die langs alle kanten bekijken. Vandaag komen we voor onze vragen meestal bij een expert terecht, is het nu een medisch, juridische, technische of opvoedkundige vraag, dat doet er niet toe. In een filo-café ben jij zelf en de andere aanwezigen de expert. Dat is het interessante én soms het lastige, er is niet ergens een ultieme deskundige die hét antwoord weet. Je moet het zelf zoeken. Maar je doet daarbij veel meer dan nadenken, het gaat ook om het luisteren, een ander proberen te begrijpen, omgaan met iemand waar je het niet mee eens bent, je eigen visie verwoorden en dat proberen op een zo heldere en fair mogelijke manier. Voor mij is het ook een vorm van democratie, iedereen heeft even veel recht om zijn of haar mening te zeggen, maar je luistert ook naar andere visies en probeert het samen eens te worden of naar een oplossing van een vraagstuk te zoeken. Het gaat vooral om een dialoog veeleer dan om een discussie. In een discussie gaat het er vaak om een ander af te maken, in een dialoog zoek je hoe verschillende visies aanleiding kunnen geven tot een nieuw interessant verhaal."