Het belang van oude knarren voor onze tijd

Home > Nieuws > Het belang van oude knarren voor onze tijd

Agnes Claeys over haar cursus ‘Filosofie voor beginners’

 

Historica Agnes Claeys heeft jaren ervaring met filosofische teksten en leesgroepen die ze voor verschillende Vormingpluscentra begeleidt. Ze publiceerde een essay over de Duitse cultuurfilosoof Peter Sloterdijk en neemt de uitdaging aan om vanaf 8 mei in 4 lessen een overzicht te geven van de filosofiegeschiedenis. Een hels karwei, of toch niet? Ze stelt meteen gerust: “De cursus is geen encyclopedische opsomming van filosofen en filosofische stromingen. Ik wil inzicht geven in hoe het denken in onze westerse cultuur is geëvolueerd tot in onze tijd.”

Wat heb je eigenlijk aan filosofie? 

Al eeuwen stelt de mens zich vragen: wat is de zin en betekenis van het leven? Wat is waarheid? Hoe moeten we (samen) leven? Wat is vrijheid, vriendschap, schoonheid? Wat is de relatie van de mens t.a.v religie? Traditioneel uitgedrukt zijn dat de klassieke vragen naar het ‘ware, het goede en het schone’. Filosofie is geen wereldvreemde bezigheid voor academici en voor specialisten. Want iedereen stelt zich vragen, over het eigen bestaan, over zijn verhouding tot zijn omgeving en tot zijn medemens en over de problemen in de samenleving. We denken na over lijden en dood, worden getroffen door het leed dat we zien in de oorlog, of door verraad van vriendschappen, door emoties die ons overmannen, of we zijn verrukt over mooie ervaringen.

De filosofie poogt antwoorden te geven. Ze zorgt voor samenhang in ons denken, reikt basisconcepten aan die het denken structureren en inzichtelijk maken, zoals bijvoorbeeld de begrippen emancipatie of relativisme. Ze brengt vaak impliciete wereld- en mensbeelden, en ongereflecteerde opvattingen en (voor)oordelen  aan de oppervlakte. Ze stimuleert het kritisch denken en laat niet na telkens opnieuw vragen te stellen, zoals het grote voorbeeld Socrates ons voordeed.
  
Kan filosofie enige helderheid geven in de huidige chaos en verwarring?
 
De huidige verwarrende en chaotische wereld waarin we leven kunnen we niet begrijpen zonder filosofie. Dat zegt bijvoorbeeld ook de Franse filosoof Luc Ferry in zijn boek ‘Beginnen met filosofie’. De werkelijkheid is complex en vaak onoverzichtelijk.  We worden in onze samenleving voortdurend geconfronteerd met een wildgroei aan allerlei meningen en standpunten. Tegelijk neemt de onzekerheid toe. Wat betekenen bijvoorbeeld onze democratische waarden van gelijkheid en vrijheid in onze tijd? Sommigen spreken zelfs van de crisis van de democratie, nu de globalisering, migratie, diversiteit onze samenleving uitdagen. Enige duiding is dan ook belangrijk en helpt om ons te oriënteren. De filosofie kan een weg tonen.
  
Hoe vat je deze cursus op? Welke thematische keuzes maak je?
 
De cursus is geen encyclopedische opsomming van filosofen en filosofische stromingen. Wel is de cursus chronologisch opgebouwd. Het doel is inzicht te geven in hoe het denken in onze westerse cultuur is geëvolueerd tot in onze tijd, welke invloeden zich hebben laten gelden, welke ingrijpende veranderingen er plaats vonden. Op die kantelmomenten wordt de nadruk gelegd. Bepaalde filosofen (van Plato, Kant, tot Derrida) en stromingen (epicurisme, Verlichtingsdenken, moderniteit) krijgen dan bijzondere aandacht. Tegelijk worden die filosofen en stromingen in hun tijdskader geplaatst. Zo is de filosofiegeschiedenis ook een cultuurgeschiedenis.

Doorheen de cursus dringen zich dan dezelfde vragen op: wat betekent waarheid, wat is de plaats van de mens in het universum, wat is vrijheid, hoe denkt de wetenschap, welke rol speelt de rede, wat zijn waarden, wat is het goede,… Het is duidelijk dat de antwoorden op deze vragen in de Grieks-Romeinse oudheid anders waren dan in de middeleeuwen of de moderne tijd. En de antwoorden die in de Germaanse wereld gegeven waren niet dezelfde in de Latijnse.
 
Waarom moeten we ons interesseren voor die oude knarren van soms voor onze tijdrekening?
 
We zijn de erfgenamen van een rijke filosofische traditie die allerlei bijdragen aan het huidige denken heeft geleverd. Bovendien blijven die oude filosofen ons inspireren. Voor Heidegger waren de oude Griekse natuurfilosofen een inspiratiebron, voor Marx de Griekse wijsgeer Heracleitos. Socrates ligt aan de basis van ons kritisch ‘socratisch’ gesprek, een methode die in het filosofieonderwijs vaak wordt toegepast (maar ook in de maandelijkse filocafé’s - klik hier). Spinoza is voor velen vandaag, onder meer Tinneke Beeckman, een leidraad voor het denken en leven.
  
Is filosofie een vorm van spiritualiteit?
 
Filosofie is vooral reflexief, wat betekent ‘na-denken’ en dus tijd nemen om even stil te staan. Als bezinning over de zin van ons bestaan kan de filosofie bijdragen of eventueel toegang geven tot vormen van spiritualiteit.  

 

Interview: Jan Timmerman

PRAKTISCH

Inleiding tot de filosofie
ma 8, 15, 22 en 29 mei 2017 - 19.30 u
Vormingplus, Wandelweg 11, Kortrijk
€ 50

Schrijf je je hier in