BarakFutur - we verhalen de Barakken

U bent hier

Home > Projecten > BarakFutur - we verhalen de Barakken

We bevinden ons in de Barakken, een bijzondere, levendige en volkse buurt in de grensstad Menen, letterlijk ingesloten tussen de Leie en de grens met Frankrijk. De Rijselstraat, de hoofdweg door de wijk, is wereldberoemd in de regio en vooral op zondagen erg druk door het winkeltoerisme. 

De Barakken heeft een bijzondere geschiedenis, die zijn stempel blijft zetten op hoe de Barakken als buurt nu bestaat. De Barakken had zowel vroeger als nu nog, het karakter van een ‘doorgangswijk’, en is doorheen de tijd geëvolueerd tot een sociaal heel broze buurt met heel wat uitdagingen. Ze telt 3000 inwoners, er zijn meer dan 50 verschillende nationaliteiten en kent een grote concentratie aan kwetsbare groepen. De hoge bevolkingsdichtheid, de grote onderlinge sociale afstand, en de schaarse openbare ruimte dragen tevens bij tot het gebrek aan positieve ontmoetingskansen tussen mensen. Tegelijk is de buurt in volle ruimtelijke transitie, o.m. door de geplande Leiewerken, in kader van het internationale Seine-Scheldeproject. 

De uitdagingen worden aangepakt. Sinds juni 2013 is er in de wijk een bewonersgroep actief, die al heel wat mooie en positieve initiatieven heeft genomen om het samenleven te bevorderen. De bewonersgroep wordt ondersteund door Samenlevingsopbouw West-Vlaanderen (SO), die in de De Barakken werkt aan leefbaarheid en tegen armoede. Ook diverse andere partners nemen initiatieven in de wijk, zoals het OCMW, Stad Menen, CAW, Kind en Preventie, de stedelijke jeugddienst, Uit De Marge, etc.

SO en Vormingplus MZW sloegen de handen in elkaar om een buurtversterkende werking te ontwikkelen met als wervende titel: BarakFutur. Niet met de bedoeling om Grote Utopische toekomst-oefeningen te maken over de buurt, wel in te zetten op het ontsluiten en vertellen van de verhalen van de Barakkenaars, want het zijn de Barakkenaars die de toekomst vormen van de Barakken. En verhalen...die vertellen nu eenmaal iets wezenlijks over wie we zijn, slaan bruggen en brengen zaken in beweging. 

Met BarakFutur hanteren we de methodiek van geleidelijkheid, wat wil zeggen dat we rekening houden met de broosheid van de buurt en stap voor stap BarakFutur ontwikkelen. Zodat BarakFutur mét - en niet enkel vóór - mensen is. Het is het zoeken naar een voedingsbodem in de buurt, en het creëren van een dynamiek om zicht te krijgen op de unieke geur en kleur van de Barakken. We gingen dus stap voor stap te werk…

BarakFutur - Als de brug oren en ogen had

Als de brug oren en ogen had.
Deze hypothetische stelling is de titel van het verhaalproject waar we tijdens het najaar '17 mee van start gingen. Ze verwijst naar de vele, schijnbaar verloren gegane verhalen die er over de Barakken te vertellen zijn. Die vaak enkel bewaard lijken te zijn in het ijzeren geheugen van de Leiebrug. Rekening houdend met de broosheid van de buurt zochten we naar een voedingsbodem in de buurt, en creëerden we een eerste dynamiek om zicht te krijgen op de unieke geur en kleur van de Barakken. 

  • Met ‘Door het diafragma: De Barakken’, een workshop straatfotografie van Vormingplus MZW, trokken 12 fotografen onder leiding van kunstfotograaf Karel Waignein doorheen de Barakken en keken door het diafragma van hun fototoestel naar de Barakken. 
  • Er was een samenwerking met de basisschool VLAM, waar leerlingen aan de slag gingen met verf en sponsjes en zo hún verhaal vertelden van de Barakken, mocht de brug oren hebben. Met de tekeningen van de kinderen werkte Karel Waignein het mooie logo van BarakFutur uit. 

Vanuit het voormalige Grieks Restaurant El Greco nodigden we uiteindelijk de Barakkenaars uit om hun verhaal te komen vertellen. We gingen op zoek naar die unieke, persoonlijke, grote en kleine verhalen, oude en jonge verhalen, van anciens en nieuwkomers, verhalen van horen zeggen, we snorden verhalen van de Barakken op of verzonnen ze, … 

  • We sprokkelden verhalen van Barakkenaars die door woordkunstenares Tine Moniek verwerkt werden tot mooie fijne vertelsels over de Barakken en de Barakkenaars. “Geen grote levensverhalen, maar kleine typerende anekdotes”
  • De vertelsels werden bezorgd aan enthousiaste fotografen die via de workshop van Vormingplus MZW ‘Vertel een verhaal met foto’s’ de uitdaging aangingen om door de lens van hun fototoestel de verhalen te verbeelden met hun foto’s. 
  • Portretten van Barakkenaars werden gemaakt door kunstfotograaf Karel Waignein vanuit zijn artistiek concept ‘Colored Emotions’. Bij elk van die beelden schreef Tine Moniek een persoonlijk gedicht voor iedere geportretteerde. 
  • Op zaterdag 28 oktober ’17 werden de gesprokkelde verhalen uit de Barakken tijdens een publieksmoment teruggegeven aan de BarakkenWe vertellen de verhalen uit de Barakken

Met het eerste verhaalproject kregen we een eerste voorzichtige inkijk op het wezen van de Barakken en haar bewoners. 
Hier eindigt het echter niet, het is nog maar het begin. Want BarakFutur zet verder in op het verder ontbloten van de ziel van de Barakken. Dit met almaar meer partners. Wat kleinschalig begon, wordt breder en wijder. Zo wordt de identiteit van deze Meense wijk beetje bij beetje verder ontrafeld, en werpen we ook een blik op de toekomst.
Want de Barakken zijn naast de som van vroeger en vandaag ook gewoon een later.

BarakFutur - Permanent Geheugen van de Barakken

Tijdens het werkjaar 2018 zetten we met BarakFutur een volgende stap in de Barakken, en dit met het traject Permanent Geheugen van de Barakken. We bouwen verder op de resultaten en de gecreëerde dynamiek van het eerste verhaaltraject ‘Als de brug oren en ogen had’, en gaan dieper in op het unieke wezen van de Barakken: een levendige en superdiverse, sociaal heel broze en bijzondere buurt, met veel uitdagingen en kansen. 

Permanent Geheugen van de Barakken
BarakFutur laat de geschiedenis van de Barakken evolueren tot een Permanent Geheugen van de Barakken.

Omwille van haar ontstaansgeschiedenis, haar functie als arbeiderswijk en haar karakter als ‘transit-wijk’ is De Barakken niet onmiddellijk een plaats die wordt geassocieerd met waardevol historisch erfgoed. De sightseeing-waarde van de Barakken is beperkt. Maar wat de de Barakken ontbeert aan waardevol onroerend patrimonium compenseert ze ruimschoots op een immateriële manier net omdat de wijk een bijzondere geschiedenis heeft, en een heel diverse boeiende bevolking kent. Een buurt met een apart karakter: een levendige en superdiverse, sociaal heel broze en bijzondere buurt, met veel uitdagingen en heel veel kansen. Erfgoed is geen louter museaal gegeven of kan niet enkel worden gereduceerd tot een bezienswaardige plaats of spectaculair monument zonder besef van de plaats of context waarin het staat. De Barakken bewijst dat Erfgoed niet versteend hoeft te zijn, maar overal te vinden is – als je maar goed kijkt – en niet enkel opgebouwd is uit  ‘bricks and mortar’.

Met BarakFutur halen we levend en waardevol erfgoed bij de mensen zelf naar boven, en verbinden hen op die manier met de buurt, met de andere buurtbewoners, met de stad,…de Barakken zijn immers naast de som van vroeger en vandaag, ook gewoon een later.

Verhalen van herkomst en aankomst
Met BarakFutur gaan we op zoek naar de verhalen die bij iedere Barakkenaar aanwezig zijn als levend erfgoed. Het gaat over oude en nieuwe verhalen, generaties lang overgeleverd, of persoonlijke verhalen van nieuwe bewoners. We leggen het Karakter en de grote historische evoluties van de Barakken bloot, en onderzoeken hoe deze verweven zijn met de ‘petite histoire’ van elke individuele bewoner van deze wijk. 

We vertrekken vanuit wie de Barakkenaars zijn, en waar ze vandaan komen. Welke is hun herkomst en welke gebruiken en ideeën brachten ze mee? En we onderzoeken ook de Barakken als een plaats van aankomst, welke het eigene is van de Barakken en hoe de Barakkenaars het leven in de buurt ervaren. Zo krijgen verhalen een gezicht, en krijgen gezichten een verhaal en laten we door een onvermoede rijkdom aan verhalen recht uit de Barakken het Permanent Geheugen verder groeien. 

We vormen het Permanent Geheugen
We vormen het Permanent Geheugen van de Barakken door de rijkdom aan verhalen stap voor stap in kaart te brengen.

We leggen het karakter en de geschiedenis van de wijk bloot, en zoomen daarbij in op specifieke plekken, gebouwen, gebeurtenissen, mensen, maatschappelijke evoluties, religie, transit-karakter van de wijk, …

De vele grote ‘petites histoires’ van elke individuele bewoner worden door schrijver-regisseur Frederik Dehaudt verzameld tijdens zijn wekelijkse trektocht door de Barakken. En we vertellen de gevonden verhalen tijdens buurtgesprekken bij het El-Greco collectief. Buurtgesprekken zijn publiekelijke, kleinschalige interviews waar Barakkenaars en andere getuigen van de Barakken, getuigen over de Barakken. De getuigen zijn oud, jong, superdivers, oudkomer en nieuwkomer. Het gaat over oude verhalen uit de Barakken, huidige verhalen van het leven in de Barakken, verhalen van buurten van Herkomst, verhalen aan de hand van concrete zaken of gebeurtenissen, … De buurtgesprekken vinden tweewekelijks plaats in El Greco (Rijselstraat 135), starten steeds om 18u en zijn gratis.

Tenslotte vormen we het Permanent Geheugen van de Barakken door aan de Barakkenaars te vragen een ‘persoonlijke gift’, een stukje persoonlijk levend Erfgoed, te doneren voor de komende generaties van de Barakken. Die giften zijn foto’s, filmpjes, voorwerpen, ...die iets persoonlijks vertellen over de donateurs, over hun passie, hun dromen, hun leven en liefde, hun her- en aankomst, over het leven in de Barakken, de geschiedenis van de Barakken,…De giften vormen op die manier een weerspiegeling van de rijke diversiteit van de Barakken. Tijdens Erfgoeddag op zondag 22 april 2018 zamelen we een eerste keer giften in tijdens het Museum voor één dag van de Barakken. 

BarakFutur - meer info?

Heb je vragen over BarakFutur? Wil je mee werken? Heb je suggesties en ideeën? Stuur een mail naar kurt.declercq@vormingplus.be (Kurt Declercq)
Volg BarakFutur via Facebook en de blog barakfuturblog.wordpress.com.

BarakFutur is een initiatief van Samenlevingsopbouw West-Vlaanderen en Vormingplus MZW, in samenwerking met de bewonersgroep De Barakkenaars, Centrum voor Stedelijke Accupunctuur en het El Greco collectief, Erfgoed ZuidWest, de Stads(diensten) Menen, en diverse andere partners die actief zijn binnen de stad Menen.
BarakFutur komt mede tot stand dankzij de financiële ondersteuning van het stadsbestuur Menen, en de regionale Erfgoedcel ZuidWest. Dank daarvoor!

Subtitel: 
afstanden opheffen en verschillen handhaven
Periode: 
mei, 2017 tot juni, 2018