Michiel Hendryckx in CC De Schakel

"Als je dromen hebt moet je ervoor gaan"

Op 16 november 2009 was Michiel Hendryckx te gast in CC De Schakel (Waregem) i.h.k.v. de lezingenreeks 'Wat een Geluk: 5 jaar Vormingplus'.

Een half uur voor we hebben afgesproken is hij al aanwezig. Het minste wat je van hem kan zeggen is dat Michiel Hendryckx een stipte man is. En een perfectionist, hij wil niet dat er iets misgaat, en er kan nogal wat misgaan op zo'n avond. Micro, laptop, beamer... Hij wil een zelfportret tonen terwijl het publiek de zaal binnenkomt. Een foto waarop hij streng de zaal inkijkt, voor mij op het eerste gezicht zelfs niet zo makkelijk herkenbaar. Het laatste wat hij wil is behagen, iedereen is gewaarschuwd goed op te letten, meester Michiel spreekt. Maar dat doet hij wel met stijl.

“Hoe heet je organisatie weer?” vraagt hij me nog eens voor het begin terwijl hij zijn geselecteerde foto's checkt. “Ik zal er mee lachen hoor.” Het woord vorming is niet aan hem besteed, ook al is en blijft hij een leraar. Daarom ook ging hij zoveel maanden geleden graag op mijn vraag in. Hij zal af en toe verwijzen naar de 'opdracht' van die avond, hij kan het niet laten om ook de draak te steken met de 'organisator'. Michiel Hendryckx aanvaardt niet zo maar een opdracht.

Overtuigd zieltjeswinner

Hij is duidelijk al op dreef, hij lijkt een acteur die zijn rituelen moet afwerken voor hij de scène op kan en ondertussen zichzelf oplaadt. Een vat vol adrenaline is hij, drie uur en een half later zal hij dat nog steeds zijn. Heel apart voor een man die zich een hypochonder en een fervente kerkhofganger noemt. Het is volop 'Sturm und Drang' bij Michiel Hendryckx.

“Om mensen op te voeden is het goed om hen niet te dwingen, maar om te tonen dat er iets is”, vertelt hij over de reeks 's Lands Glorie die thuis voor het inkijken lag. “Vader was architect, en moeder had thuis de teugels in handen.”

Hij overtuigt graag mensen, hij brengt graag zijn boodschap. Dat blijkt op tv, maar nog meer in zijn boeken. (Lees 'Twee ezels' en 'Het mooiste licht is tegenlicht'!) Ik ken geen fotograaf die ook zo goed schrijft, het is weinigen gegeven, hij is thuis in de wereld van het woord en het beeld. Hij heeft het ook nodig, voor zijn laatste boek 'Dolen' mocht hij van de uitgever geen commentaar bij zijn foto's schrijven. Als ik er hem nadien over aanspreek, bekent hij dat hij het zelf doodjammer vindt, maar het mocht niet van de uitgever.

Zalven en slaan

Michiel Hendryckx is en blijft persfotograaf, hij werkt voor De Standaard. Maar hij is vooral zijn eigen opdrachtgever en wil niet zo maar mooie foto’s maken, hij wil er iets mee zeggen, en dat verhaal licht hij zeer graag toe. Opdat we toch niets over het hoofd zouden zien. Haarfijn legt hij uit wat hij heeft bedoeld of hoe hij dat effect heeft bereikt. Neem nu die vogel in een plas in het Brusselse Warandepark, in de weerspiegeling van het water wappert de driekleur boven het koninklijk paleis, de foto is gemaakt net op het moment dat de vogel een blad oppikt. Wachten is de boodschap.

Wat we op 16 november voorgeschoteld krijgen is vooral een uitgebreide selectie, bijna 80 foto's, uit 's mans archief. Eigen foto's maar ook foto's van het net geplukt, zijn zogenaamd digitaal museum, foto's van John en Jacqueline Kennedy, van een pin-up uit de jaren '50, een foto uit de jaren '30 van een dode in NY, The Beatles, een schip dat te water wordt gelaten.

Uiteraard allemaal foto's met uitgebreid commentaar. Geen enkel detail mag ons ontgaan (“Jan Hoet moest lijken op een acteur uit de jaren '30”). En hij leert ons de truken van de foor.

En er zijn niet alleen foto's, er is ook muziek, hij laat fragmenten horen van Chet Baker en Nick Drake, zijn muzikale helden weet hij wel te kiezen.
En ondertussen haalt hij uit naar de Senseogebruikende koffiedrinker, naar de Belgische architectuur (iedereen die er was vergeet ooit nog de wachtgevels), en zingt hij de lof van de Belgische kust (“De lelijkste 60 kilometer van de wereld, zo'n rotzooi, alles valt hier van je af.”), van Frankrijk, van Europa...

En tussendoor strooit hij met mooie oneliners, met doordenkers (“Fotografie heeft geen mening”), met filosofische mijmeringen, zelfs met anekdotes die niet zouden misstaan in de 'boekskes'. Nu is hij eens de kwajongen, dan de jonge vader, dan de motorfreak, dan de amateur-historicus, dan de francofiel, dan de connaisseur van la Flandre profonde (“We leven in het lelijkste land van de wereld, maar ook in het gezelligste.”). Maar vervelen doet hij geen moment.

Hij neemt geen blad voor de mond, hij vertelt zonder gêne, soms brutaal, soms heel kwetsbaar, soms beide tegelijk. We horen het verhaal van de ‘coming of age’ van de jonge Michiel, zijn gevecht thuis (hij luistert naar The Beatles als zijn ouders naar de mis zijn, als ze het pad van het huis weer opkomen, gaat de muziek uit), over zijn studies aan Sint-Lucas, over zijn grote voorbeelden (Henri Cartier–Bresson), over zijn engagement en over zijn vrienden en de mensen die hij bewondert.

De wereld volgens Michiel

Als je zijn foto's nog eens allemaal op een rijtje ziet, valt op dat Michiel Hendryckx niet op één stijl vast te pinnen is. Hij maakt even makkelijk portretten als landschappen, drukke stadstaferelen als weidse vlaktes, actiefoto's als verstilde momenten. Hij laat zich niet strikken in één genre, hij is niet onder één vlag te vangen.

Maar zijn foto's hebben allemaal een verhaal, bij elke foto komt een voor en een na. Ik begrijp opeens waarom foto's ook momentopnamen worden genoemd.

De wereld van Michiel Hendryckx heeft een eigen taal, heeft eigen codes en eigen wetten. Over koningin Fabiola: “Ik heb met haar een soort transcendente band, als ik me concentreer, dan kan ik haar aandacht lokken.” Over het ritueel van koffiedrinken: “Hoe dunner het kopje, hoe lekkerder de koffie. En mensen die nog samen koffie drinken, kunnen geen ruzie maken.”

Over horloges “Als kind van acht kon ik beginnen wenen om het idee van het 'nu'. Door de tijd in te delen, hebben we proberen de tijd in te nemen.” en lees daarbij vooral zijn schitterende ode aan de stiptheid, in 'Het mooiste licht...' bij de foto van Marc Eyskens.

En wat dat alles met geluk heeft te maken? Wie op 16 november in CC De Schakel was, heeft het kunnen proeven: “Als je dromen hebt, moet je ervoor gaan.”

“Vader vond dat ik een mislukt leven had, het laatste jaar heb ik veel voor hem gezorgd, dat heeft toch een beetje van de kwaadheid weggewerkt.”

Dixit zijn vader: “Michiel, als je een beetje geluk hebt, kan je gelukkig zijn.” En hij voegt er zelf aan toe. “Je bent een klein beetje de regisseur van je eigen leven, als je ten minste op de regisseursstoel wilt gaan zitten.”

Zijn commentaar bij zijn getoonde zelfportret van bij het binnen komen: “Geluk heeft ook te maken met blijven naar jezelf kijken, niet weglopen van jezelf.”

Michiel Hendryckx is vele stijlen in een fotograaf, vele temperamenten in één man.

Jan Timmerman