Dirk De Wachter over geluk

Dirk De Wachter
"Het menselijk geluk, een bron van zorg en verdriet.” (Bergman)
CC De Steiger Menen woensdag 7 december 2009

Hij lijkt op Nick Cave, in de versie zonder snor, en hij heeft ooit nog gitaar gespeeld, maar in Menen is deze psychiater een gewoon mens van vlees en bloed. Maar wat heet gewoon natuurlijk als je het over een psychiater hebt?
Een bijzondere afsluiting van de reeks 'Wat een geluk'.

Dirk De Wachter brengt een verhaal in woord en beeld. Hij doet dat met enige schroom, hij wil een verhaal over zichzelf brengen zonder in ego-tripperij te vervallen. Hij vertelt met de nodige ironie, laverend tussen bravoure en ernst, doorspekt met uitspraken die verder doen denken.

Zijn leidraad had hij al meegegeven:

'Het zou een ware schande zijn voor de mensheid als ik me niet gelukkig zou noemen, en toch maakt dat ook ongelukkig... '

Mislukkingen

En om zijn geluk te illustreren heeft hij zijn volledige 'musée imaginaire' meegebracht. In twee uur wandelen we van zijn voetbalheld George Best, langs da Vinci, Gerard (Cornelis Markies van het) Reve en Leonard Cohen tot bij Marcel Proust en andere grootheden. We hielden tussendoor halt bij Johann Sebastian Bach en het Collegium Vocale, Beaubourg en de Carman Ghia. Carman wie? Even googlen helpt je een stap verder.

Een rariteitenkabinet? Namedropping? Dirk De Wachter ademt cultuur, hij is een psychiater die niet alleen zweert bij de wetenschap en elke naam zegt iets over wat hem drijft en inspireert.

Hij begint zijn geluksverhaal origineel. Hij wou voetballer worden (daar heb je George Best), maar speelde alleen maar mee omdat hij bevriend was met de zoon van de voorzitter, hij wou muzikant worden maar had toch niet genoeg talent om top te worden, en hij wou kunstenaar worden. 'Ik kon zeer goed tekenen, maar toen ik naar de academie ging in '78 was dat vooral een nadeel.' Exit de droom om kunstenaar te worden.

Moraal van het verhaal, geluk en ongeluk zijn niet zo goed te onderscheiden. Om geluk te hebben moet je ook chance hebben. En je moet een goed hersenweefsel hebben, vader en moeder zijn beiden belangrijk. 'En als je mislukt als voetballer dat je daar thuis mee terecht kunt.'

Volwassen worden is leren omgaan met de verdrijving uit het paradijs. Leren omgaan met de narcistische krenkingen, noemen de psychoanalytici het. Meer nog. Doordat hij dat allemaal niet is geworden, is hem veel ongeluk gespaard. (Hij werd geen alcoholicus als George Best.)

Geneeskunde

Reve leerde hij kennen via een leraar. 'Een leraar is ongelooflijk cruciaal, je moet ze niet geloven als ze zeggen dat leraars het niet goed doen.'  Reve bracht hem zelfs op het spoor van de psychiatrie. Net zoals stream of consciousness-James Joyce. 'Dat was niets voor mijn leeftijd, maar ik las het, een vakantie lang, met de Nederlandse vertaling naast mij en met een hulpboek.' Daarom ging hij geneeskunde studeren 'ook al zijn de studenten geneeskunde enorm saai. Gasthuisberg is een beschutte werkplaats voor hoogbegaafden.' Hij breekt een lans om de existentiële vragen ook aan bod te laten komen in de psychiatrie. 'En wat gevoeld kan worden, is even belangrijk als de rest.'

Als stagiair kwam hij in Parijs terecht. Het gaf hem vooral de kans de stad te leren kennen, en dat wil vooral zeggen veel vernissages te bezoeken. 'Ik had geen geld, ik moest zuinig zijn, dat was mijn geluk.' Zo werd le petit belge ondergedompeld in de wereld van de kunst. En zo kwam hij ook met hedendaagse muziek in contact. 'Er zat vaak meer volk op het podium dan in de zaal.' Die concerten waren ook meestal gratis. Zo belangrijk is muziek voor hem. 'Ik leer meer over psychiatrie bij een concert van het Collegium Vocale dan bij een congres van de American Psychiatric Association.'

Collectie
Hoe a-typisch kan een psychiater zijn? Wat wel nodig is, er moet toch wel hier of daar 'een hoek af' zijn. Zijn collectie met alle mogelijke versies van Bachs Cello-suites komt aardig in de buurt. 'Ik was lang ziek geweest, ik werd op een ochtend wakker en ik dacht: Help, ik heb geen verzameling.' Ondertussen heeft hij er meer dan honderd. 'Dat is ook geluk. Iets volstrekt onnozel, dat niets bijdraagt aan de wereld.' Maar helemaal verrassend is zijn passie voor de Carman Ghia, inderdaad. 'Je kunt niet beter hebben, een Italiaanse lijn en een Duitse motor.' Een vriend van hem had ook zo'n auto. Hij is ondertussen gestorven. 'Hij leeft verder in mijn auto.’

Wie hem nog gelukkig maakt? Leonard Cohen. 'Een van de weinige interessante figuren uit de popmuziek. Hij kan mij erg raken en gelukkig maken. Vreemd, want hij is geen vrolijke kwast.'

Hij heeft de gave van de bewondering. 'Ik heb grote chance, als je zelf niet veel in huis hebt, kan je veel bewondering hebben.' mijmert hij over actrice Isabelle Huppert.

Le temps perdu
'Ik heb iets met de 'temps perdu'. Er zit iets van geluk in om te weten dat de dingen voorbij gaan, ontegensprekelijk, onomkeerbaar. Dat maakt gelukkiger, anders is het vaak zo banaal. Soms is de herinnering gelukkiger dan de ervaring zelf.'
Maar het laatste woord laat hij aan Emmanuel Levinas, de Frans-Litouws-joodse denker van het 'gelaat van de ander'.

Dat is dan een van de paradoxen van deze avond. Dirk De Wachter had het over de grote culturele iconen die hem inspireerden en die hij bewondert. Hij eindigt met een pleidooi voor het 'kleine goede'. Het geluk dat er in bestaat om te zien naar de ander, gevoelig te zijn voor de nood en de vraag van de ander. Het 'ik' dat zich laat onttronen door de ander en zich laat vervoeren door die andere wereld.